આ મંદિરની મુલાકાત લીધા વિના તીર્થયાતરા અધૂરી છે. જાણો આ કયું મંદિર છે.

આ મંદિરની મુલાકાત લીધા વિના તીર્થયાતરા અધૂરી છે. જાણો આ કયું મંદિર છે.શિવ પુરાણ મુજબ ભગવાન શિવના સમાન શિવ દેવતાના વડા સનાતન ધર્મના આદિ પંચ દેવોમાં ભગવાન શ્રી ગણેશ, ભગવાન વિષ્ણુ, દેવી મા દુર્ગા, ભગવાન શંકર એટલે કે શિવ અને સૂર્યદેવનો સમાવેશ થાય છે. તે જ સમયે, ચાર ધામોમાં બદ્રીધામ, જગન્નાથ, દ્વારિકા અને રામેશ્વરમનો સમાવેશ થાય છે. આદિ પંચ દેવતાઓમાંના એક ભગવાન શિવને વિનાશનો દેવ માનવામાં આવે છે. તે જ સમયે, તેમના એક જ્યોતિર્લિંગ, શિવલિંગ એટલા મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કે ચાર ધામની મુલાકાત પણ તેમને જોયા વિના પૂર્ણ માનવામાં આવતી નથી.

નિષ્ણાંતોના મતે, ચાર ધામોની યાત્રા દરમિયાન શ્રદ્ધાળુ હિમાલય ક્ષેત્રમાં દેખાતા ભગવાન કેદારનાથ ભગવાન પશુપતિનાથ સાથે વિશેષ સંબંધ હોવાનું મનાય છે. શિવપુરાણ મુજબ ભગવાન શિવના સમાન શિવ દેવતાના વડા પશુપતિનાથ છે. તેથી કહેવામાં આવે છે કે ચારધામ યાત્રા પછી પણ પશુપતિનાથને જોયા વિના યાત્રા પૂર્ણ થતી નથી.ભૂતકાળથી હિમાલયની આખી ભૂમિ મહેશ્વર દર્શનનું કેન્દ્ર રહી છે. મહાભારતના વન મહોત્સવમાં ભગવાન પશુપતિનાથના ક્ષેત્રને મહેશ્વરપુર કહેવામાં આવે છે અને એમ કહેવામાં આવે છે કે મહેશ્વરપુર જઇને ભગવાન શંકરને વ્રત કરીને અને બધી મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરે છે.

મહેશ્વરપુર ગત્વા આર્ચેતીત્વા વૃષધ્વજમ્।
ઇપ્સિલ્લભોન્તે કમનુપવિષ્ણ્યા સંશ્યાત્મક॥
(મભવન પર્વ 84/129)


શિવપુરાણમાં પશુપતિનાથ અને કેદારનાથનું મહત્વ વિશેષ વર્ણવવામાં આવ્યું છે. શિવપુરાણ અનુસાર, જ્યારે પાંડવો હિમાચલ પહોંચ્યા અને કેદારનાથના દર્શન કરવા આગળ વધ્યા ત્યારે ભગવાન શિવએ પાંડવોને જોઈને ભેંસનું રૂપ લીધું અને ભાગવા માંડ્યા. જ્યારે પાંડવોએ ફરીથી તેમની પૂંછડીઓ પકડીને પ્રાર્થના કરી, ત્યારે શિવ નીચે બેઠા હતા અને ભક્તવત્સલના નામથી ભગવાન કેદારનાથનું નામ નેપાળ પહોંચ્યું અને પશુપતિનાથ તરીકે સ્થાપિત થયું.પશુપતિનાથ મંદિર અંગે સ્કંદ પુરાણમાં એક ઉલ્લેખ છે. આ પ્રમાણે ભગવાન શામંતકા વનો ભગવાન સદાશિવને ખૂબ પ્રિય હતા. ભગવાન શંકર પાર્વતી સાથે કાળિયાર બન્યા. ભગવાન શિવ તેમની વચ્ચેના બધા દેવોને શોધીને દુ:ખી થયા હતા અને શોધ કરતા હતા ત્યારે શેઠન્થક જંગલમાં પહોંચ્યા હતા. ત્યાં ભગવાન શિવ શિંગડાવાળા ત્રિનેત્ર હરણ તરીકે દેખાયા.

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ઇન્દ્ર તેમને ઓળખતા હતા અને તેમને શિંગડા પકડીને પકડવા માંગતા હતા, પરંતુ ભગવાન શિવ કૂદીને વાગમતી નદી પાર પહોંચ્યા અને વાગમતીની પશ્ચિમ કાંઠે પશુપતિ તરીકે રહેતા.એવું માનવામાં આવે છે કે પશુપતિ મંદિરની જ્યોતિર્લિંગની સ્થાપના ગ્વાલોએ કરી હતી. ગ્વાલો પછી, કીરાત રાજાઓ, લિચ્છવી રાજવંશ અને મલ્લા રાજવંશના રાજાઓએ સમય સમય પર આ પવિત્ર મંદિર બનાવ્યું અને શાહ વંશના રાજાઓના સમયથી તેનું વર્તમાન સ્વરૂપ મળ્યું.કાઠમંડુ શહેરથી km કિલોમીટર દૂર વાગમતીના પશ્ચિમ કાંઠે સ્થિત પશુપતિનાથ મંદિર આકર્ષક નેપાળી સ્થાપત્યના નમૂના તરીકે સ્થિત છે. આ ભવ્ય મંદિરની છત સોનાની પળવાળી છે અને દિવાલો ચાંદીથી લપેલી છે. પશુપતિનાથ ક્ષેત્રનું આ પવિત્ર કેમ્પસ હિન્દુ સંસ્કૃતિની સાથે વિવિધ સમુદાયો માટેનું વિશેષ સ્થાન છે.પશુપતિનાથ વિસ્તારમાં આજે બે સો ચોત્રીસ હેકટર જમીનમાં પથરાયેલા જુદા જુદા શૈલીના આકર્ષક મંદિરો છે. જે વૈદિક ધર્મની વિવિધ શાખાઓ જેવી કે શૈવ, વૈષ્ણવ, શક્ત વગેરેથી સંબંધિત છે. આ ક્ષેત્રમાં બૌદ્ધોના બે મઠો અને એક સ્તૂપ અને બે નાનક મઠો પણ આવેલા છે.ઘણા મઠો, આશ્રમો અને ધર્મશાળાઓ અહીં ભક્તો અને સંતોના રહેવા માટે છે. ગૌરી, કિરતેશ્વર, ગૃહ કાલી, બાબા ગોરખનાથ, સીતારામ, લક્ષ્મી નારાયણ, ભગવાન વિષ્ણુ, નીલ સરસ્વતી, મંગલગૌરી, ભસ્મેશ્વર, માતા વત્સલા, મિર્ગેશ્વર વગેરે મંદિરો પ્રખ્યાત છે.

પશુપતિ નાથ મંદિરની દર્શન પદ્ધતિ પણ અનોખી છે. દર્શનના ક્રમમાં, ભગવાન પશુપતિનાથનું પરિભ્રમણ પહેલા કરવામાં આવે છે. ત્યારે મંદિરમાં પ્રવેશવાની પરંપરા છે. ભગવાન શિવને માત્ર અડધા પરિભ્રમણ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. ઉત્તર તરફ વહી રહેલા પાણી પણ ઓળંગી નથી.પશુપતિનાથ મંદિર વિસ્તારમાં વર્ષ દરમિયાન વિવિધ ધાર્મિક કાર્યક્રમો, તહેવારોની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. ભગવાન પશુપતિ નાથ અને પ્રદેશના અન્ય મંદિરોમાં વિશેષ પૂજાના કારણે મહાશિવરાત્રી, શીતલષ્ટમી, હરિશાયની અને હરિ બોધની એકાદશી, શ્રીવ્યાસ જયંતિ, ગુરુ પૂર્ણિમા, હરિ ટેબલ તીજ, નવરાત્ર, વૈકુંઠ ચતુર્દિ, બાલા ચતુર્શી વગેરેના તહેવારોમાં ઉત્સવો બંધાયેલા છે.

આ તહેવારો ઉપરાંત, પશુપતિનાથ ક્ષેત્રમાં યોજાયેલી યાત્રા પણ પ્રખ્યાત છે. જેમાં વૈશાખનો આક્ષેપ પૂર્ણીમા પર ચૈત્ય યાત્રા, અષાhad કૃષ્ણ અષ્ટમી પર ત્રિશૂલ યાત્રા,  યાત્રા, ગૌ યાત્રા, ખડગા યાત્રા, ચંદ્ર વિનાયક યાત્રા, સફેદ ભૈરવ યાત્રા, નવદુર્ગા યાત્રા, ગુહેશ્વરી યાત્રા વગેરે છે.પશુપતિનાથની મુલાકાત ઉપરાંત શ્રદ્ધાલુ નેપાળના અન્ય ધાર્મિક સ્થળોની પણ મુલાકાત લે છે. સુનશ્રીનો વરાહ પ્રદેશ, ખોટાદનો હલેસી મહાદેવ, ધનુષાનું જાનકી મંદિર, ચિત્રવાનનો દેવઘાટ, કાઠમંડુનો બ્રજ્યોગિની, દક્ષિણ કાળી, બુધનીલ કાંત, સ્વયંભુનાથ, બૌધનાથ, ગોરખાના મનકમ્ના અને ગોરખા કાલિ, કપિલ વાસ્તુ અને વાલ્મીકી આશ્રમ છે.ભગવાન પશુપતિ નાથ પણ દેવતાઓના દેવ છે. તેમનો મહિમા સમગ્ર વૈદિક, પૌરાણિક ગ્રંથોમાં જોવા મળે છે. શુક્લ યજુર્વેદનો 16 મો અધ્યાય ભગવાન પશુપતિનાથના વખાણથી ભરેલો છે.

About the author

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *